Zidanje Skadra je srpska epska narodna pesma o trojici braće Mrnjavčević koji godinama uzalud grade grad na Bojani. Vila im otkriva da temelj neće stajati dok ne nađu dvoje sličnih imena, Stoju i Stojana, i uzidaju ih u kulu. Pesma je poznata po snažnoj tragicnosti i temi žrtve, pa je vredi slušati kao deo usmene epske tradicije.
Zidanje Skadra: epska pesma — kratak sadržaj, likovi i tema
Književni rod i vrsta
epika, narodna epska pesma
Mesto i vreme radnje
Radnja se odvija na gradilištu Skadra na reci Bojani u vreme kralja Vukašina i njegove braće; gradnja traje tri godine i nastavlja se četvrte.
Tema
Gradnja Skadra koju ometa vila i koja uspeva tek kada se u temelje uzida živa ljudska žrtva — mlada Gojkovica.
Ideja
Pesma kazuje da velika zdanja, po narodnom verovanju, iziskuju veliku žrtvu; istaknuta je vrednost zadate reči kroz Gojkovu vernost i tragična sudbina nevine mlade majke.
Glavni likovi
Vukašin kralj — Najstariji od tri brata Mrnjavčevića, kralj; šalje slugu Desimira da traži Stoju i Stojana, a kasnije prvi pogazi dogovor i upozori svoju ženu da ne nosi ručak majstorima.
Uglješa vojvoda — Srednji brat Mrnjavčević, vojvoda; i on pogazi zadatu veru i upozori svoju ženu da ne dođe na gradilište.
Mrnjavčević Gojko — Najmlađi od braće, jedini ne pogazi zadatu veru i ne upozori svoju ženu, zbog čega njegova ljuba biva uzidana u temelje.
Gojkovica mlada — Gojkova verna mlada žena i majka malog Jovana; ne sluteći opasnost odnese ručak majstorima i biva zazidana u grad.
Rade neimar — Glavni neimar koji upravlja sa trista majstora; na molbu Gojkovice ostavlja joj prozore na dojkama i očima.
vila — Natprirodno biće s planine koje noću obara građu i saopštava uslov pod kojim se grad može podići.
sluga Desimir — Vukašinov verni sluga koji tri godine traži Stoju i Stojana, ali ih ne nalazi.
Kratak sadržaj (otkriva kraj)
Tri brata Mrnjavčevića — kralj Vukašin, vojvoda Uglješa i Gojko — grade Skadar na Bojani sa trista majstora. Tri godine ne mogu da podignu temelj, jer vila noću obara ono što majstori danju sagrade. Četvrte godine vila saopštava da temelj neće opstati dok se u njega ne uzidaju brat i sestra sličnih imena, Stoja i Stojan. Vukašin šalje slugu Desimira da ih traži, ali ih on ne nalazi. Vila potom kaže da u temelj treba uzidati onu od žena tri brata koja sutra donese ručak majstorima. Braća se zakunu da nijedan neće upozoriti svoju ženu. Vukašin i Uglješa pogaze veru i upozore svoje žene, a Gojko ne kaže ništa. Sutradan kraljica se izgovori glavoboljom, Uglješina žena rukom, pa ručak ponese mlada Gojkovica. Gojko je ugleda i zaplače, ali joj ne kaže istinu. Braća je odvode i majstori je uzidaju u grad; ona se najpre smeje misleći da je šala, a kada kamenje stigne do pojasa, moli za život, ali niko ne pomaže. Na njenu molbu Rade neimar ostavi prozor na dojkama kako bi dojila sina Jovana i prozor na očima kako bi ga gledala. Dete donose i ona ga doji nedelju dana, a zatim gubi glas, ali mleko ostaje i danas pomaže ženama koje nemaju mleka.
Motivi
Gradnja Skadra — Tri brata Mrnjavčevića grade Skadar na Bojani tri godine, ali vila noću obara sve što majstori danju podignu.
Vila i natprirodna sila — Vila s planine ruši građu i saopštava uslov pod kojim se temelj može obdržati.
Ljudska žrtva — Da bi se grad podigao, u temelje se mora uzidati ljuba koja donese majstorima ručak; ta sudbina pogađa mladu Gojkovicu.
Zadana vera — Braća daju Božju veru da nijedan neće upozoriti svoju ženu, a Vukašin i Uglješa je pogaze, dok je Gojko drži.
Majka i dete — Gojkovica u zidu moli za prozore na dojkama i očima kako bi dojila i gledala sina Jovana, a hrana ostaje kao pomoć majkama.
Važni citati
„Grad gradili Skadar na Bojani,”
Ovaj stih uvodi centralni događaj i mesto radnje — gradnju Skadra na Bojani.
„To sve vila za noć obaljuje.”
Objašnjava natprirodnu prepreku koja tri godine sprečava braću da podignu temelj.
„Mladi Gojko vjeru ne pogazi,”
Ističe Gojkovu vernost zadatoj reči, za razliku od starije braće koja su je pogazila.
„Ne dajte me mladu i zelenu!”
Dramatičan je vapaj nevine žrtve u trenutku kad shvata da uzidavanje nije šala.
„Ostavi mi prozor na dojkama,”
Povezuje tragičnu sudbinu s motivom majčinske ljubavi i dojenja deteta.
Pitanja i odgovori
Zašto braća Mrnjavčevići tri godine ne mogu da podignu temelj Skadra na Bojani?
Vila s planine noću obara sve što majstori danju sagrade, pa se temelj ne može obdržati. Tek kada ispune njen uslov, gradnja može uspeti.
Kako se Vukašin, Uglješa i Gojko ponašaju posle date Božje vere?
Vukašin prvi pogazi veru i upozori svoju ženu da ne dolazi na Bojanu; isto učini i Uglješa. Gojko veru ne pogazi i ne kaže ništa svojoj ljubi, zbog čega ona donese ručak majstorima.
Koja žrtva omogućava da se Skadar sagradi i šta Gojkovica moli Rada neimara?
U temelj se uzida mlada Gojkovica, koja je donela ručak majstorima. Kad shvati da je ne šale, moli Rada neimara da joj ostavi prozor na dojkama i prozor na očima kako bi dojila i gledala sina Jovana.
Kako se u pesmi ostvaruje motiv majke i deteta i šta on znači?
Motiv se ostvaruje kroz Gojkovičinu molbu za prozore i kroz dojenje malog Jovana. Dete doji nedelju dana, a hrana mu i dalje ide, pa se to čuva kao čudo i lek za žene koje nemaju mleka.
Kojoj književnoj vrsti pripada ova pesma i koje stilske osobine se u njoj prepoznaju?
Pripada narodnoj epskoj pesmi. Ima deseterački stih, narativno kazivanje o gradnji i podvigu, stalne epitete (npr. uz beli svet, vernu ljubu) i ponavljanja.
Pregled je napisan uz pomoć veštačke inteligencije na osnovu celog teksta dela. Za školski rad proverite detalje u samom delu.
Početak dela
Zidanje Skadra Grad gradila tri brata rođena, Do tri brata, tri Mrnjavčevića: Jedno bješe Vukašine kralje, Drugo bješe Uglješa vojvoda, Treće bješe Mrnjavčević Gojko; Grad gradili Skadar na Bojani, Grad gradili tri godine dana, Tri godine sa trista majstora; Ne mogaše temelj podignuti, A kamoli sagraditi grada: Što majstori za dan ga sagrade, To sve vila za noć obaljuje. Kad nastala godina četvrta, Tada viče sa planine vila: "Ne muči se, Vukašine kralje, Ne muči se i ne harči blaga! Ne mož, kralje, temelj podignuti, A kamoli sagraditi grada, Dok ne nađeš dva slična imena, Dok ne nađeš Stoju i Stojana, A oboje brata i sestricu, Da zaziđeš kuli u temelja: Tako će se temelj obdržati, I tako ćeš sagraditi grada." Kad to začu Vukašine kralje, On doziva slugu Desimira: "Desimire, moje čedo drago, Dosad si mi bio vjerna sluga, A odsade moje čedo drago! Hvataj, sine, konje u hintove, I ponesi šest tovara blaga; Idi, sine, preko b'jela sv'jeta, Te ti traži, sine, Stoju i Stojana, A oboje brata i sestricu; Ja li otmi, ja l' za blago kupi, Dovedi ih Skadru na Bojanu,
Readnara
