Dimitrije Tucović u ovim esejima analizira krizu i podelu francuskog socijalističkog pokreta na prelazu iz 19. u 20. vek. Polazi od sukoba državnog i revolucionarnog socijalizma, posebno od ulaska socijaliste Milerana u vladu Valdek-Rusoa. Tekst je dragocen za razumevanje tadašnjih debata o reformi, revoluciji i partijskoj disciplini.
Borba državnog i revolucionarnog socijalizma u Francuskoj
Dimitrije Tucović
Socijalistički pokret u Francuskoj pretrpio je za nekoliko poslednjih godina jaku krizu. Onaj mladi, bujni i napredi pokret devedesetih godina prošloga vijeka danas je malakstao i pocijepan. Jedan mnogo veći dio, bez partijske discipline i organizacije, zapao je u kolo drugih demokratskih frakcija; drugi, slab i mali, iznova počinje borbu za grupiranje sviju radnika u jednu nezavisnu radničku partiju.
Nazadak se osjeća ne samo u jednistvu i čvrstini pokreta i organizaciji već i u oduševljenju i uvjerenju. Mjesto revolucijonarne riječi Gedove, koja se borila u francuskoj skupštini, u njoj danas sjedi jedna grupa poslanika koja rijetko kad daje svoj glas za ili protiv; mjesto jednog pravog socijal-demokratskog programa, danas posotje dva razna pravca; mjesto revolucionarno socijalizma jako je izbujao državni socijalizam.
Ovo rasulo i nazadak francuskog pokreta tijesno su skopčani za posljednje događaje u Francuskoj, a naročito za stupanje socijaliste Milerana u kabinet Valdek-Rusoa - kabinet koji je, i pored svoje radikalno-demokratske socijalističke firme, dijelio simpatije i dobivao pohvale sve buržoazije, od modernih evropskih liberala pa do despotske Rusije i srpskih fuzionara.
Potrebno je da se i čitaoci Radničkih novina upoznaju sa prilikama u Francuskoj i istinskim stanjem socijalističkog pokreta. Utoliko je potrebnije, što svakog dana ponavljaju u buržoaskoj štampi nesporini uspjesi socijal-radikalnog ministarstva, koje je prestalo da sija u ružičastoj svjetlosti, kao što nedavno reče jedan svakodnevni list. A naročito da se pokaže koliko veze ima radnički pokret sa kabinetom Vladek-Rusoa, za čije je vlade njegovo rastrojstvo dostiglo svoj vrhunac.
Readnara
