„Albansko pitanje“ je zbirka eseja i političkih članaka Dimitrija Tucovića o albanskom pitanju na Balkanu posle mladoturske revolucije. Tucović analizira odnos balkanskih država, Osmanskog carstva i albanskog nacionalnog pokreta i kritikuje politiku srpske države prema Albancima. Vredi je slušati kao istorijsku publicistiku i rani socijalistički osvrt na nacionalizam i imperijalnu politiku u regionu.
Tucovićev tekst povodom albanske pobune nakon mladoturske revolucije.
Bar u jednom pogledu mladoturcima se ne može prebaciti nedoslednost: puškom i mačem oni su podigli svoj režim, puškom i mačem hoće i da ga održe. Ali je baš u tome i najslabija strana njihovog režima; to je njegov defekt od rođenja.
U revolucionarnim prevratima, kao što je nesumnjivo i mladoturski, vojska kao sredstvo prevrata omogućava jedinstveno hitru i odlučnu akciju; krupne promene vrše se za relativno vrlo kratko vreme i sa minimumom žrtava. Od onoga trenutka kad vojska pređe na stranu revolucionarne partije, revolucionarnih borbi ili nikako nema ili se one svode na najmanju meru, jer sa vojskom stari režim gubi gotovo svaku silu. Ovaj srećni momenat svih revolucija bio je mladoturcima utoliko više blagonaklonjen, što su oni od početka pokreta imali vojsku na svojoj strani i što su, blagodareći tome, koračali svome cilju po jednom unapred utvrđenom planu, bez promenljivosti sreće koja, po pravilu, prati borbu revolucionarnih narodnih masa, sa hitrinom i disciplinom u akciji jedne stajaće vojske.
Ali revolucije, kao i veliki politički prevrati, imaju svoju unutrašnju logiku. One su do sada uvek predstavljale borbu revolucionarne manjine protiv vladajuće manjine. I kad je god revolucionarnoj partiji polazilo za rukom da osvoji političku plast i postavi svoju vladavinu, ona je tek posle toga imala da prođe kroz najkritičniji period, često kroz kontrarevoluciju, u kome su imale da odluče o sudbini novog režima najšire narodne mase, kako one koje su aktivno učestvovale u revoluciji tako i one koje su bile pasivne. Tek u tome periodu mirnoga formiranja novih odnosa života pada poslednja reč o sudbini celog događaja; ili novi red stvari zbilja odgovara novim potrebama života, i tada on ima na svojoj strani većinu, revolucija je konačno pobedila; ili posle oduševljenja i revolucionarnog zanosa nestaje iluzija, razočarane mase naroda napuštaju revolucionarnu partiju i kontrarevolucija pobeđuje.
Readnara
