Aleksa Šantić u pesmi „Pretprazničko veče“ slika tiho veče pred praznik, usamljenog lirskog subjekta i uspomene na porodičnu toplinu. Stihovi prizivaju kandilo, staru peć, zimu napolju i iščekivanje Božića, pa pesmu vredi slušati zbog muzikalnosti i nežnog raspoloženja.
Pretprazničko veče: lirska pesma — kratak sadržaj, likovi i tema
Književni rod i vrsta
lirika, refleksivna pesma
Mesto i vreme radnje
Pesnikova soba u zimsko predbožićno veče, uoči praznika; napolju je studen.
Tema
Usamljenost lirskog subjekta u predbožićnoj noći i sećanje na tople porodične trenutke iz detinjstva, uz svest da pesme i književnost donose utehu.
Ideja
Poezija spaja žive i mrtve, čuva sećanje na drage ljude i donosi utehu i nadu u trenucima samoće i bola.
Glavni likovi
lirski subjekat — Usamljeni čovek koji u predbožićnoj noći čezne za porodičnom toplinom iz detinjstva i na kraju nalazi utehu u pesmama.
otac — U sećanju lirskog subjekta vedar i blag; puši čibuk, sluša gosta i peva uz gusle pesmu o Strahinjiću Banu.
majka — Brižna i tiha majka iz sećanja; šije deci košulje za Božić i blago ih pogleda, a pesnik je u sadašnjosti pominje kao mrtvu.
Petar — Stari sused, visok, rado viđen gost; dolazi sa fenjerom, priča priče iz prošlosti i donosi radost porodici.
Kratak sadržaj (otkriva kraj)
Lirski subjekat je sam u sobi uoči praznika. Kandilo baca meku svetlost, stari sat otkucava, napolju je studen, a gol orah granjem udara u prozor. To ga podseća na detinjstvo i na predbožićne večeri provedene s porodicom. U sećanju vidi sobu kao vrt sreće: pred ikonom sija kandilo, miriše tamjan, gore žute sveće, a deca radosno sede jer je došlo vreme grudvanja. Otac sedi na šiljtu i puši, majka šije košulje za Božić i blago pogleda decu. Tada neko kuca; otac pominje suseda Petra. Deca trče da otvore, stari sused ulazi sa fenjerom, svi ga grle, a on seda uz oca i priča priču iz dalekog doba. Deca ga napeto slušaju dok ne završi. Zatim otac uzima gusle i peva pesmu o Strahinjiću Banu, a dečaku se čini da svaki stih sija kao behar u rosi. Potom se pesnik vraća sadašnjosti: soba je pusta, draga lica su nestala, a on je usamljen kao sveli list pod injem. Dok ga obuzima bol, iz starih knjiga na prašnjavom stolu začuje šušanj. Knjige se same otvaraju i iz njih izleću svetle ptice; jedna kruži oko kandila, druga drhti pred slikom mrtve majke. Ptice zapevaju: poručuju mu da ne tuguje, jer su pesme njegove i njegovih drugova sveta živa porodica; one spajaju duše ljudi, povezuju mrtve i žive, a kada dođe smrt, njihova suza će pasti na njegov grob. Na kraju lirski subjekat sklapa oči i plače od sreće.
Motivi
Samoća i pustoš — U sadašnjosti je lirski subjekat sam u sobi koja je pusta i gluha, a sebe vidi kao sveli list pod injem.
Sećanje na detinjstvo — Predbožićna noć i udar granja o okna bude sećanje na detinjstvo, kada je soba bila vrt sreće.
Porodična toplina — U sećanju se obnavlja predbožićni okup: otac puši i peva uz gusle, majka šije košulje, deca su radosna, a sused Petar priča.
Smrt i gubitak — Draga lica su iščezla, majka je mrtva, a lirskog subjekta boli što je ostao sam.
Poezija kao uteha — Stare knjige se otvaraju, iz njih izleću svetle ptice i pevaju da su pesme sveta živa porodica koja spaja mrtve i žive.
Svetlost i tama — Kandilo, sveće, žar peći i svetle ptice suprotstavljeni su studeni, gluhoj tami sobe i tavnom srcu lirskog subjekta.
Važni citati
„Sjutra je praznik. Svoju svjetlost meku
Kandilo baca i sobu mi zâri.”
Uvodi prazničnu noć i meku svetlost kandila koja okružuje usamljenog lirskog subjekta.
„Ova je soba bila kô vrt jedan,
Gdje je kô potok tekla sreća krotka:”
Pokazuje kako sećanje pretvara nekadašnju sobu u prostor sreće iz detinjstva.
„Mi združujemo duše ljudi svije'!
Mrtve sa živim vežu naše niti:
I s nama vazda uza te će biti
I oni koje davno trava krije!”
Izražava glavnu ideju pesme: poezija spaja mrtve i žive i donosi utehu.
„Zatim bi otac, vedar kô sjaj dana,
Uzeo gusle u žilave ruke,
I glasno počô, uz ganjive zvuke,
Lijepu pjesmu Strahinjića Bana...”
Čuva sliku oca i gusala, ključni trenutak porodične topline i pesme.
Pitanja i odgovori
Kako izgleda sadašnji trenutak lirskog subjekta uoči praznika i šta ga vraća u sećanje?
Lirski subjekat je sam u sobi; kandilo baca meku svetlost, stari sat otkucava, napolju je studen, a gol orah granjem udara u okna. Upravo ta predbožićna noć i zvuk oraha bude sećanje na detinjstvo i na tople porodične trenutke.
Kako su u sećanju lirskog subjekta prikazani otac, majka i sused Petar?
Otac sedi na šiljtu, puši čibuk, vedar je i peva uz gusle pesmu o Strahinjiću Banu. Majka bdi uz njega, šije deci božićne košulje i blago ih pogleda, a sused Petar dolazi sa fenjerom, visok je, priča priču iz dalekog doba i svi ga radosno grle.
Kakvu utehu lirskom subjektu donose pesme i šta one poručuju?
Iz starih knjiga sa prašnjavog stola izleću svetle ptice i pevaju da su pesme njegova sveta živa porodica. One povezuju duše ljudi, spajaju mrtve i žive, a obećavaju da će njihova suza pasti na njegov grob, pa subjekat na kraju plače od sreće.
Izdvoj i objasni dva ključna motiva koja se u pesmi suprotstavljaju.
Motiv samoće javlja se u sadašnjosti kroz pustu sobu, gluhu jamu i sveli list pod injem. Nasuprot njemu stoji motiv porodične topline iz sećanja, kada je soba bila vrt sreće, a porodica na okupu uz kandilo, sveće, priču i gusle.
Kojoj književnoj vrsti pripada 'Pretprazničko veče' i po čemu se vidi refleksivni karakter pesme?
Pesma pripada lirici jer izražava unutrašnja osećanja i raspoloženja lirskog subjekta. Refleksivna je zato što se iz sećanja na detinjstvo i iz sadašnjeg bola razvija misao o poeziji kao utehi i vezi između mrtvih i živih.
Pregled je napisan uz pomoć veštačke inteligencije na osnovu celog teksta dela. Za školski rad proverite detalje u samom delu.
Početak dela
Pretprazničko veče Aleksa Šantić Sjutra je praznik. Svoju svjetlost meku Kandilo baca i sobu mi zâri. Sâm sam. Iz kuta bije sahat stari, I gluhi časi neosjetno teku. Napolju studen. Peć pucka i grije. Ja ležim. Ruke pod glavom, pa ćutim, I slušam kako granjem zamrznutim U moja okna goli orah bije. Tako na vrata sumornog mi srca Sjećanje jedno udara i čeka Kô drug i sabrat, kao duša neka Što sa mnom plače i u bolu grca. Negda u take noći, kada otka Pomrlom granju zima pokrov ledan, Ova je soba bila kô vrt jedan, Gdje je kô potok tekla sreća krotka: Kao i sada, pred ikonom sjaji Kandila svjetlost. Iz ikonostasa Suh bršljan viri. Lako se talasa Izmirne pramen i blagoslov taji. Sva okađena miriše nam soba. Okolo žute lojane svijeće, Mi, djeca, sjeli, kô kakvo vijeće, Radosni što je već grudanju doba. Pod tankim velom plavkastoga dima U peći vatra plamti punim žarom, I sjajne pruge po ćilimu starom Veselo baca i treperi njima.
Uvrh, na meku šiljtu, otac sio, Pružio čibuk i dim se koluta; Njegova misô nadaleko luta, I pogled bludi sanjiv, blag i mio. Uza nj, tek malko na šiljtetu niže Kô simbol sreće, naša majka bdije; Za skori Božić košulje nam šije, I katkad na nas blage oči diže. U to bi halka zakucala. - "Petar!" - Usklikne otac - "On je zacijelo! On vazda voli govor i sijelo - Otvorite mu!"... - I mi svi, kô vjetar, Trči i vratâ prijevor izvuci. I stari susjed, visok kao brijeg, Tresući s ruha napanuli snijeg, Javio bi se s fenjerom u ruci. Svaki mu od nas u zagrljaj hita, Majka ga krotko susreta i gleda, A on se javlja, pa do oca sjeda, I brišuć čelo za zdravlje ga pita. Sva novom srećom ograne nam soba! Na svakom licu sveto, sjajno nešto. Sučući brke, stari susjed vješto Počô bi priču iz dalekog doba. I dokle prozor hladna drma ciča, Mi svaku riječ gutamo nijemi; Srca nam dršću u radosnoj tremi Sve dogod ne bi dovršio čiča. Zatim bi otac, vedar kô sjaj dana, Uzeo gusle u žilave ruke, I glasno počô, uz ganjive zvuke, Lijepu pjesmu Strahinjića Bana...
Readnara
